Bài 3. Các cấp độ tổ chức của thế giới sống

a) Đặc điểm

• Là cấp độ tổ chức nhỏ nhất của thế giới sống.
• Bao gồm các phân tử sinh học như DNA, RNA, protein, carbohydrate, lipid.
• Các nguyên tố chính: C, H, O, N, P, S.

b) Ví dụ

• Phân tử hemoglobin vận chuyển oxygen.
• Phân tử DNA mang thông tin di truyền.
• Phân tử ATP - đơn vị năng lượng của tế bào.

c) Ý nghĩa

• Là nền tảng cho mọi hoạt động sống.
• Quy định các đặc điểm di truyền của sinh vật.

a) Đặc điểm

• Tế bào là đơn vị sống cơ bản của mọi sinh vật.
• Có khả năng trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản, cảm ứng.
• Tế bào có thể tồn tại độc lập (vi khuẩn) hoặc làm việc nhóm (đa bào).

b) Cấu trúc tế bào

• Tế bào nhân sơ: Không có nhân hoàn chỉnh, không có bào quan có màng (vi khuẩn)
• Tế bào nhân thực: Có nhân hoàn chỉnh, có nhiều bào quan có màng (động vật, thực vật, nấm)

c) Chức năng

• Thực hiện các quá trình sống cơ bản.
• Là đơn vị cấu trúc và chức năng của sinh vật.

a) Đặc điểm

• Mô là tập hợp nhiều tế bào có cấu trúc và chức năng tương tự nhau.
• Các tế bào trong mô liên kết với nhau bằng các chất nền và liên kết tế bào.

b) Các loại mô ở động vật

• Mô biểu bì: Bảo vệ, tiết, hấp thụ.
• Mô liên kết: Nâng đỡ, liên kết các cơ quan.
• Mô cơ: Co và giãn, tạo chuyển động.
• Mô thần kinh: Truyền xung thần kinh.

c) Các loại mô ở thực vật

• Mô bảo vệ: Biểu bì, bần.
• Mô cơ bản: Parenchyma, Collenchyma, Sclerenchyma.
• Mô dẫn: Mạch gỗ (xylen), mạch rây (phloem).

a) Cơ quan

• Cơ quan là tập hợp nhiều mô khác nhau cùng thực hiện một chức năng nhất định.
• Ví dụ: Tim (mô cơ, mô liên kết, mô thần kinh), lá (mô biểu bì, mô cơ bản, mô dẫn).

b) Hệ cơ quan

• Hệ cơ quan là tập hợp nhiều cơ quan phối hợp hoạt động để thực hiện một chức năng lớn.
• Ví dụ: Hệ tuần hoàn (tim, mạch máu), hệ tiêu hóa (dạ dày, ruột, gan).

c) Ví dụ ở người

• Hệ vận động: Xương, cơ, khớp.
• Hệ tiêu hóa: Miệng, thực quản, dạ dày, ruột, gan, tụy.
• Hệ tuần hoàn: Tim, động mạch, tĩnh mạch, mao mạch.
• Hệ hô hấp: Mũi, khí quản, phế nang.

a) Đặc điểm

• Cá thể là một sinh vật hoàn chỉnh, có khả năng sống độc lập.
• Cá thể được hình thành từ sự phát triển của một hợp tử.
• Có đầy đủ các hệ cơ quan để thực hiện mọi chức năng sống.

b) Đặc điểm của cá thể sống

• Trao đổi chất: Lấy vào, biến đổi, thải ra các chất.
• Sinh trưởng và phát triển: Tăng kích thước và hoàn thiện chức năng.
• Sinh sản: Tạo ra thế hệ mới.
• Cảm ứng: Phản ứng với kích thích từ môi trường.
• Tự điều chỉnh: Duy trì cân bằng nội môi.

a) Đặc điểm

• Quần thể là tập hợp các cá thể cùng loài sống trong một khu vực nhất định, có khả năng giao phối với nhau.

b) Đặc trưng của quần thể

• Mật độ quần thể: Số cá thể trên một đơn vị diện tích/thể tích.
• Tỷ lệ giới tính: Tỷ lệ đực : cái trong quần thể.
• Thành phần tuổi: Tỷ lệ các nhóm tuổi (trẻ, trưởng thành, già).
• Sự sinh sản và tử vong: Tốc độ tăng trưởng quần thể.

c) Ví dụ

• �àn cá trong hồ.
• đàn voi trong savanna.
• rừng cây trong khu rừng.

a) Quần xã

• Quần xã là tập hợp các quần thể sinh vật khác loài cùng sống trong một khu vực.
• Các loài trong quần xã có quan hệ với nhau (cạnh tranh, cộng sinh, ký sinh, ăn thịt).

b) Hệ sinh thái

• Hệ sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và môi trường vật lý (sinh cảnh).
• Các thành phần: Sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân hủy, môi trường vật lý.

c) Chuỗi và lưới thức ăn

• Chuỗi thức ăn: Con đường truyền năng lượng từ sinh vật sản xuất qua các bậc dinh dưỡng.
• Lưới thức ăn: Mạng lưới các chuỗi thức ăn giao nhau.