Bài 18. Thực hành: Làm và quan sát tiêu bản quá trình nguyên phân và giảm phân

a) Mục đích

• Quan sát các kỳ của nguyên phân trên tiêu bản thực vật.
• Phân biệt các kỳ của nguyên phân và giảm phân.
• Rèn luyện kỹ năng làm tiêu bản và sử dụng kính hiển vi.

b) Vật liệu quan sát

• Rễ hành tây (Allium cepa): Quan sát nguyên phân ở mũ rễ.
• Rong đuôi chồn (Hydrilla): Quan sát tế bào lá.
• Tiêu bản có sẵn: Giảm phân ở tinh hoàn châu chấu.

c) Nguyên tắc

• Mũ rễ hành có vùng phân bào tích cực.
• Các tế bào đang phân chia được nhuộm màu để dễ quan sát.

a) Dụng cụ và hóa chất

• Kính hiển vi quang học.
• Lam, lamen, nhíp, dao cạo.
• Giấy thấm, nước cất.
• Thuốc nhuộm: Aceto-orcein hoặc methylen blue.
• Axit acetic 45%.

b) Quy trình

• Bước 1: Cắt mũi rễ hành tây (2-3mm).
• Bước 2: Đặt lên lam, nhỏ 1 giọt axit acetic.
• Bước 3: Đậy lamen, dùng ngón tay ấn nhẹ.
• Bước 4: Nhỏ thuốc nhuộm, để 5-10 phút.
• Bước 5: Quan sát dưới kính hiển vi với độ phóng đại 400x.

c) Kỹ thuật nhuộm

• Aceto-orcein nhuộm nhân và nhiễm sắc thể màu đỏ.
• Methylen blue nhuộm màu xanh.

a) Interphase

• Nhân rõ, màng nhân còn nguyên.
• Chromatin ở dạng mạng lưới mịn.
• Chưa có sự thay đổi rõ rệt.

b) Kỳ đầu

• Nhiễm sắc thể bắt đầu co xoắn.
• Màng nhân bắt đầu vỡ.
• Trung tử di chuyển về hai cực.

c) Kỳ giữa

• Nhiễm sắc thể xếp ở mặt phẳng xích đạo.
• Có thể đếm được số lượng nhiễm sắc thể (2n=16 ở hành).
• Hai trung tử ở hai cực.

d) Kỳ sau

• Các crômatit tách nhau.
• Di chuyển về hai cực tế bào.
• Hình chữ V đặc trưng.

e) Kỳ cuối

• Nhiễm sắc thể thư giãn trở lại.
Màng nhân hình thành.
• 2 nhân con xuất hiện.

a) Điểm giống nhau

• Đều có các kỳ: đầu, giữa, sau, cuối.
• Đều có sự hình thành thoi phân bào.
• Đều có sự phân chia tế bào chất.

b) Điểm khác nhau

c) Cách phân biệt trên tiêu bản

• Số hàng nhiễm sắc thể ở kỳ giữa.
• Sự xuất hiện của crômatit chị em.
• Kích thước tế bào con.

a) Tiêu bản có sẵn

• Sử dụng tiêu bản giảm phân từ tinh hoàn châu chấu hoặc ong.
• Có thể quan sát các kỳ đặc trưng.

b) Đặc điểm quan sát

• Kỳ đầu I: Nhiễm sắc thể bắt cặp, có thể thấy trao đổi chéo.
• Kỳ giữa I: 2 hàng nhiễm sắc thể (cặp tương đồng).
• Kỳ sau I: Nhiễm sắc thể kép đi về mỗi cực.
• Kỳ giữa II: Nhiễm sắc thể đơn (crômatit chị em) xếp 1 hàng.

a) Nội dung báo cáo

• Tên bài thực hành.
• Mục đích.
• Dụng cụ và vật liệu.
• Quy trình thực hiện.
• Kết quan sát (hình vẽ các kỳ).
• Phân biệt nguyên phân và giảm phân.
• Nhận xét và kết luận.

b) Yêu cầu hình vẽ

• Vẽ chính xác hình dạng nhiễm sắc thể trong mỗi kỳ.
• Ghi chú số lượng nhiễm sắc thể.
• Ghi độ phóng đại.
• Mô tả màu sắc sau nhuộm.