Bài 1. Giới thiệu khái quát môn sinh học

a) Định nghĩa

• Sinh học là khoa học nghiên cứu về sự sống, bao gồm cấu trúc, chức năng, sự phát triển, tiến hóa và tương tác của các sinh vật với môi trường.
• Thuật ngữ "Sinh học" (Biology) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp: bios (sự sống) + logos (nghiên cứu).

b) Đối tượng nghiên cứu

• Các cấp độ tổ chức sống: phân tử, tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan, cá thể, quần thể, quần xã, hệ sinh thái.
• Các hiện tượng sống: trao đổi chất, sinh trưởng, phát triển, sinh sản, cảm ứng, di truyền, tiến hóa.

a) Sinh học phân tử

• Nghiên cứu cấu trúc và chức năng của các phân tử sinh học như DNA, RNA, protein.
• Ví dụ: Nghiên cứu cơ chế nhân đôi DNA, phiên mã, dịch mã.

b) Sinh học tế bào

• Nghiên cứu về tế bào - đơn vị sống cơ bản.
• Ví dụ: Cấu trúc tế bào, chu kỳ tế bào, phân bào.

c) Sinh học tiến hóa

• Nghiên cứu về sự thay đổi của các loài qua thời gian.
• Ví dụ: Thuyết tiến hóa của Darwin, cơ chế chọn lọc tự nhiên.

d) Sinh thái học

• Nghiên cứu về sự tương tác giữa sinh vật với môi trường.
• Ví dụ: Chuỗi thức ăn, hệ sinh thái, vòng tuần hoàn vật chất.

e) Di truyền học

• Nghiên cứu về sự di truyền và biến dị.
• Ví dụ: Quy luật Mendel, cấu trúc gen, đột biến.

a) Trong y học

• Phát triển vắc-xin, thuốc kháng sinh, liệu pháp gen.
• Chẩn đoán và điều trị các bệnh di truyền, ung thư.
• Ví dụ: Vắc-xin COVID-19, liệu pháp CAR-T điều trị ung thư.

b) Trong nông nghiệp

• Tạo giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao.
• Phát triển công nghệ sinh học trong nông nghiệp.
• Ví dụ: Cây trồng biến đổi gen, thuốc trừ sâu sinh học.

c) Trong công nghệ

• Công nghệ sinh học, công nghệ gen.
• Sản xuất enzyme, vaccine, hormone.
• Ví dụ: Sản xuất insulin từ vi khuẩn E. coli biến đổi gen.

d) Trong bảo vệ môi trường

• Xử lý ô nhiễm môi trường.
• Bảo tồn đa dạng sinh học.
• Ví dụ: Vi khuẩn phân hủy dầu loang, tái chế chất thải.

a) Phương pháp quan sát

• Quan sát hiện tượng tự nhiên bằng mắt hoặc kính hiển vi.
• Ghi nhận và mô tả các dữ liệu.

b) Phương pháp thực nghiệm

• Tiến hành thí nghiệm để kiểm tra giả thuyết.
• Sử dụng nhóm đối chứng và nhóm thí nghiệm.

c) Phương pháp mô hình

• Xây dựng mô hình để giải thích hiện tượng sinh học.
• Sử dụng công nghệ máy tính để mô phỏng.

d) Phương pháp so sánh

• So sánh các đối tượng nghiên cứu để tìm ra điểm giống và khác nhau.
• Rút ra quy luật chung.

a) Hiểu về bản thân

• Hiểu cơ thể con người vận hành như thế nào.
• Biết cách chăm sóc sức khỏe, phòng bệnh.

b) Hiểu về thế giới sống

• Hiểu về các loài động thực vật, vi sinh vật.
• Ý thức trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên.

c) Giải quyết vấn đề toàn cầu

• An ninh lương thực, biến đổi khí hậu.
• Bệnh truyền nhiễm, kháng thuốc.
• Năng lượng tái tạo, phát triển bền vững.