Bài 16. Chu kì tế bào và nguyên phân

a) Khái niệm

• Chu kì tế bào là chu trình từ khi tế bào được hình thành đến khi phân chia tạo tế bào con.
• Bao gồm interphase và giai đoạn phân bào.

b) Các giai đoạn

• G0: Tế bào không phân chia, thực hiện chức năng chuyên biệt.
• G1 (Gap 1): Tế bào tăng kích thước, tổng hợp protein, sao chép RNA.
• S (Synthesis): Nhân đôi DNA - sao chép nhiễm sắc thể.
• G2 (Gap 2): Tế bào tiếp tục tăng trưởng, chuẩn bị phân bào.
• M (Mitosis): Nguyên phân - phân chia tế bào.

c) Đặc điểm

• Thời gian khác nhau tùy loại tế bào (vài giờ đến vài ngày).
• Tế bào ung thư phân chia không kiểm soát.

a) Khái niệm

• Nguyên phân là hình thức phân bào tạo 2 tế bào con có bộ nhiễm sắc thể giống tế bào mẹ (2n).
• Đảm bảo sự sinh trưởng, sửa chữa mô.

b) Các giai đoạn

• Kỳ đầu (Prophase): Nhiễm sắc thể co xoắn, màng nhân vỡ, trung tử di chuyển.
• Kỳ giữa (Metaphase): Nhiễm sắc thể xếp ở mặt phẳng xích đạo của thoi phân bào.
• Kỳ sau (Anaphase): Các nhiễm sắc thể chị em tách nhau, di chuyển về 2 cực.
• Kỳ cuối (Telophase): Nhiễm sắc thể thư giãn, màng nhân hình thành, tế bào phân chia.

c) Cytokinesis

• Phân chia tế bào chất, tạo 2 tế bào con.
• Ở tế bào động vật: Hình thành rãnh phân cắt.
• Ở tế bào thực vật: Hình thành vách tế bào.

a) Cấu trúc

• Nhiễm sắc thể gồm 2 crômatit chị em dính nhau ở tâm động (centromere).
• Có các loại: Tâm động ở giữa (đối tâm), gần đầu mút (ác tâm), gần đầu mút (tâm động phụ).

b) Số lượng

• Bộ nhiễm sắc thể đơn bội (n): Số lượng trong giao tử.
• Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n): Số lượng trong tế bào sinh dưỡng.
• Người: 2n = 46, n = 23.

• Interphase: Nhiễm sắc thể ở dạng chỉ (chromatin).
• Phân bào: Nhiễm sắc thể co xoắn thành hình cầu.

a) Cấu trúc

• Thoi phân bào gồm các ống vi ti nối từ cực này sang cực kia của tế bào.
• Hình thành từ trung tử.

b) Chức năng

• Kéo các nhiễm sắc thể về 2 cực tế bào.
• Đảm bảo phân bố đều vật chất di truyền.

c) Trung tử

• Cấu trúc tổ chức vi ống.
• Có ở tế bào động vật, không có ở tế bào thực vật.
• Ở tế bào thực vật, chức năng được thực hiện bởi vùng màng nhân.

a) Sinh trưởng

• Tăng số lượng tế bào trong cơ thể.
• Từ hợp tử → phôi → cá thể trưởng thành.

b) Sửa chữa mô

• Thay thế tế bào chết hoặc bị tổn thương.
• Lành vết thương, tái tạo mô.

• Tạo cá thể mới di truyền giống hệt mẹ.
• Ví dụ: Ghép cành, côn trùng đẻ trứng.

• Ung thư: Phân chia không kiểm soát.
• Đa bội: Tăng số bộ nhiễm sắc thể.