Bài 8. Dinh dưỡng và tiêu hóa ở động vật

a) Dinh dưỡng

• Dinh dưỡng là quá trình lấy và xử lý thức ăn để cung cấp năng lượng và nguyên liệu cho cơ thể.

b) Các kiểu dinh dưỡng

• Dị dưỡng: Lấy chất hữu cơ từ sinh vật khác (động vật, nấm, ký sinh).
• Tự dưỡng: Tự tạo chất hữu cơ (thực vật, tảo, vi khuẩn quang hợp).
• Hóa dưỡng: Lấy năng lượng từ hóa chất.

a) Khái niệm

• Tiêu hóa là quá trình phân giải thức ăn thành các chất đơn giản có thể hấp thụ được.

b) Các loại tiêu hóa

• Tiêu hóa nội bào: Phân giải trong tế bào (động vật nguyên sinh, ruột khoang).
• Tiêu hóa ngoại bào: Phân giải ngoài tế bào trong khoang tiêu hóa.

c) Enzyme tiêu hóa

• Amylase: Phân giải tinh bột → đường.
• Lipase: Phân giải lipid → axit béo + glycerol.
• Protease: Phân giải protein → amino acid.

a) Hệ tiêu hóa túi

• Ruột khoang (thủy tức, san hô): Một lỗ vào/ra, tiêu hóa nội bào và ngoại bào.

b) Hệ tiêu hóa ống

• Có miệng, hầu, thực quản, dạ dày, ruột, hậu môn.
• Tiêu hóa ngoại bào hoàn toàn.
• Ví dụ: Châu chấu, cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú.

c) Các tuyến tiêu hóa

• Tuyến nước bọt: Tiết amylase.
• Dạ dày: Tiết pepsin, HCl.
• Tụy: Tiết enzyme tiêu hóa.
• Gan: Tiết mật.
• Ruột non: Enzyme hoàn tất tiêu hóa.

a) Hấp thụ ở ruột non

• Đường, axit amin: Hấp thụ qua mao mạch máu.
• Lipid: Biến thành chylomicron, hấp thụ qua mao mạch bạch huyết.
• Nước, ion: Hấp thụ qua mao mạch.

b) Ruột già

• Hấp thụ nước, một số vitamin K, B.
• Tạo phân.

a) Điều hòa thần kinh

• Phản xạ tiêu hóa: Thần kinh tự chủ điều khiển.
• Ví dụ: Tiết nước bọt khi nhìn thấy thức ăn.

b) Điều hòa hormone

• Gastrin: Kích thích tiết dịch dạ dày.
• Secretin: Kích thích tiết dịch tụy.
• Cholecystokinin (CCK): Kích thích tụy tiết enzyme, mật tiết.