Bài 9. Hô hấp ở động vật

a) Định nghĩa

• Hô hấp là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường: Lấy O₂, thải CO₂.

b) Ý nghĩa

• Cung cấp O₂ cho tế bào hô hấp tế bào.
• Thải CO₂ - sản phẩm thải của chuyển hóa.
• Điều hòa pH máu.

a) Hô hấp ngoài da

• Qua da: Thủy tức, giun đất, ếch nhái.
• Da phải ẩm, mỏng, nhiều mao mạch.

b) Hô hấp mang

• Qua mang: Cá, tôm, cua.
• Mang có mao mạch dày, tế bào biểu mô mỏng.

c) Hô hấp khí quản

• Qua hệ thống khí quản: Côn trùng.
• Khí quản thông với không khí trực tiếp.

d) Hô hấp phổi

• Qua phổi: Lưỡng cư, bò sát, chim, thú.
• Phổi có nhiều phế nang tăng diện tích trao đổi khí.

a) Cơ quan hô hấp

• Mũi → Hầu → Thanh quản → Khí quản → Phế quản → Phổi.
• Phổi gồm: Phế nang, mao mạch máu.

b) Cơ chế trao đổi khí

• Hít vào: Co cơ liên sườn, cơ hoành → lồng ngực mở rộng → áp suất giảm → không khí vào.
• Thở ra: Co giãn ngược lại → không khí ra.

c) Trao đổi khí ở phế nang

• O₂ từ không khí khuếch tán vào máu.
• CO₂ từ máu khuếch tán ra không khí.
• Cơ chế: Khuếch tán theo gradient nồng độ.

a) Hemoglobin (Hb)

• Protein vận chuyển O₂ trong hồng cầu.
• Hb + O₂ → HbO₂ (oxyhemoglobin) - màu đỏ tươi.
• Hb + CO₂ → HbCO₂ - màu đỏ sẫm.

b) Vận chuyển CO₂

• Dạng HbCO₂ (carbaminohemoglobin): 20%.
• Dạng bicarbonate (HCO₃⁻): 70%.
• Dạng hòa tan: 10%.

c) Điều hòa hô hấp

• Trung tâm hô hấp ở thần kinh trụ.
• Điều chỉnh bởi: Nồng độ CO₂, pH máu, O₂ máu.

a) Nhiệt độ

• Tăng nhiệt → tăng nhịp thở (động vật máu lạnh).
• Người: Điều hòa nhiệt qua hô hấp.

b) Hoạt động cơ

• Tập thể dục → tăng nhu cầu O₂ → tăng nhịp thở, nhịp tim.

c) Stress, cảm xúc

• Stress → tăng nhịp thở (kích thích thần kinh giao cảm).

d) Độ cao

• Càng lên cao, O₂ giảm → tăng nhịp thở để bù đắp.