Bài 2. Trao đổi nước và khoáng ở thực vật

a) Vai trò của nước

• Dung môi: Hòa tan các chất trong tế bào.
• Nguyên liệu: Tham gia quang hợp, thủy phân.
• Duy trì trương lực tế bào, giữ hình dạng.
• Điều hòa nhiệt độ cây.
• Vận chuyển chất trong cây.

b) Vai trò của khoáng

• Nguyên liệu cấu trúc: N, P, K, S...
• Điều hòa hoạt động enzyme.
• Duy trì cân bằng pH, áp suất thẩm thấu.

a) Hấp thụ nước

• Rễ cây hấp thụ nước qua lông hút.
• Cơ chế: Thẩm thấu, thẩm lọc, chủ động.
• Nước di chuyển từ rễ lên thân qua mạch gỗ.

b) Hấp thụ khoáng

• Khoáng hòa tan trong nước được hấp thụ cùng nước.
• Cơ chế: Khuếch tán, vận chuyển chủ động qua màng.
• Ion H+ trao đổi với cation kim loại trong đất.

a) Động lực đẩy (áp suất rễ)

• Nước được đẩy từ rễ lên thân do áp suất rễ.
• Áp suất rễ tạo khi bơm ion vào trong.

b) Động lực kéo (mao quản)

• Nước dính ướt thành mạch gỗ (mao quản).
• Lực kéoCohesion-Tension: Nước bốc hơi từ lá kéo nước từ rễ lên.

c) Động lực bốc hơi (transpiration)

• Nước bốc hơi từ khí khổng tạo lực kéo nước lên cao.
• Tốc độ phụ thuộc: Độ ẩm, nhiệt độ, gió, ánh sáng.

a) Khái niệm

• Thoát hơi nước là quá trình nước bốc hơi từ bề mặt lá.
• Chủ yếu qua khí khổng (90%), một phần qua biểu bì.

b) Ý nghĩa

• Tạo lực kéo vận chuyển nước.
• Điều hòa nhiệt độ cây.
• Giúp CO₂ khuếch tán vào lá cho quang hợp.

c) Điều chỉnh

• Khí khổng mở khi đủ nước, đóng khi thiếu nước.
• Hormone auxin điều chỉnh độ mở khí khổng.

a) Ngoại cảnh

• Nước: Thiếu nước → cây héo, đóng khí khổng.
• Ánh sáng: Ban ngày khí khổng mở, ban đêm đóng.
• Nhiệt độ: Nhiệt cao tăng thoát hơi nước.
• Độ ẩm: Không khí ẩm giảm thoát hơi.

b) Nội cảnh

• Số lượng khí khổng.
• Lớp cutin trên lá.
• Tình trạng cây.