Bài 7. Cấu trúc và chức năng của nhiễm sắc thể

a) Thành phần hóa học

• Nhiễm sắc thể (NST) bao gồm DNA và protein histone.
• DNA cuộn quanh các protein histone tạo thành nucleosome.
• Cấu trúc chromatin: DNA + histone → nucleosome → sợi chromatin → NST.

b) Cấu trúc hiển vi

• Tâm động (centromere): Vị trí gắn thoi phân bào, chia NST thành 2 cánh.
• Tĩnh mạch (kinetochore): Vùng protein trên tâm động gắn với thoi phân bào.
• Cánh NST: Hai phần bằng nhau của NST sau khi chia bởi tâm động.

a) Phân loại theo vị trí tâm động

• NST kép trung tâm (metacentric): Tâm động ở giữa, 2 cánh bằng nhau.
• NST kép lệch tâm (submetacentric): Tâm động lệch gần một đầu.
• NST kép đầu mút (acrocentric): Tâm động gần đầu mút.
• NST không có tâm động (telocentric): Tâm động ở đầu mút.

b) Phân loại theo chức năng

• NST thường (autosome): Quy định tính trạng thường.
• NST giới tính (sex chromosome): Quy định giới tính.

• Mang gene: NST là vật chất di truyền cấp độ tế bào, chứa hàng nghìn gene.
• Bảo quản thông tin di truyền: DNA trên NST được đóng gói chặt chẽ.
• Truyền thông tin di truyền: NST nhân đôi và phân chia đều cho tế bào con.
• Điều hòa hoạt động gene: Cấu trúc chromatin ảnh hưởng đến biểu hiện gene.

a) Đặc điểm

• Bộ nhiễm sắc thể đơn bội (n): Số lượng NST trong giao tử.
• Bộ nhiễm sắc thể lưỡng bội (2n): Số lượng NST trong tế bào sinh dưỡng.
• Mỗi cặp NST tương đồng chứa các allele của cùng gene.

b) Bộ nhiễm sắc thể của một số loài

• Người: 2n = 46
• Tinh tinh: 2n = 48
• Lúa: 2n = 24
• Ruồi giấm: 2n = 8