Bài 30. Diễn thế sinh thái

a) Định nghĩa

• Diễn thế sinh thái là quá trình biến đổi tuần tự của quần xã sinh vật theo thời gian tại một vùng nhất định.
• Kết quả: Hệ sinh thái thay đổi từ đơn giản đến phức tạp, hoặc ngược lại.

b) Đặc điểm

• Là quá trình có hướng, có trình tự.
• Có thể tự nhiên hoặc do con người gây ra.
• Phụ thuộc vào điều kiện ban đầu của môi trường.

a) Giai đoạn đầu (nucleic)

• Quần xã khởi đầu với ít loài.
• Các loài ưu thế xuất hiện.
• Năng suất sinh học thấp.

b) Giai đoạn giữa (intermediate)

• Số lượng loài tăng dần.
• Cấu trúc quần xã phức tạp hơn.
• Năng suất sinh học tăng.

c) Giai đoạn cuối (climax)

• Quần xã ổn định, cân bằng.
• Đa dạng loài cao nhất.
• Năng suất sinh học ổn định.

a) Diễn thế nguyên sinh

• Định nghĩa: Diễn thế từ môi trường chưa có sinh vật.
• Ví dụ: Đảo núi lửa mới hình thành, đất trống mới.
• Quá trình: Địa y → Cỏ → Bụi → Cây gỗ → Rừng.

b) Diễn thế thứ sinh

• Định nghĩa: Diễn thế từ quần xã đã bị phá hủy một phần.
• Ví dụ: Rừng bị chặt, đồng bằng bị bỏ hoang.
• Quá trình: Nhanh hơn nguyên sinh vì đất còn.

c) Diễn thế ngược

• Định nghĩa: Quần xã thoái hóa từ phức tạp về đơn giản.
• Ví dụ: Rừng bị khai thác quá mức thành cây bụi, thảo nguyên.

a) Diễn thế trên cạn

• Nguyên sinh: Đá → Địa y → Cỏ → Bụi → Rừng.
• Cây gỗ thay thế cây thân thảo.
• Đất hình thành, giàu dinh dưỡng.

b) Diễn thế dưới nước

• Trong hồ: Nước → Tảo → Thủy sinh → Bùn → Cây bờ → Rừng.
• Hồ bị lấp dần thành đầm lầy → đất.
• Quá trình phụ thuộc độ sâu, dinh dưỡng.

a) Ý nghĩa sinh thái

• Giúp hiểu quá trình hình thành và phát triển hệ sinh thái.
• Giải thích sự phân bố sinh vật theo thời gian.

b) Ý nghĩa thực tiễn

• Quản lý và phục hồi hệ sinh thái bị suy thoái.
• Dự báo các giai đoạn diễn thế để có biện pháp can thiệp.
• Thiết kế các hệ sinh thái nhân tạo theo mục đích.