Bài 28. Hệ sinh thái

a) Định nghĩa

• Hệ sinh thái là một đơn vị sinh thái bao gồm quần xã sinh vật và môi trường sống của nó, trong đó có sự trao đổi vật chất và năng lượng.
• Hệ sinh thái là đơn vị sinh thái lớn nhất, bao gồm cả thành phần vô sinh và hữu sinh.

b) Đặc điểm

• Có sự trao đổi vật chất tuần hoàn.
• Có sự chuyển hóa năng lượng một chiều.
• Có khả năng tự điều chỉnh và cân bằng.

a) Thành phần vô sinh (môi trường)

• Ánh sáng: Nguồn năng lượng chính.
• Nước: Dung môi, điều hòa nhiệt.
• Đất: Nền tảng, cung cấp khoáng.
• Không khí: CO₂, O₂ cho trao đổi khí.
• Nhiệt độ: Ảnh hưởng hoạt động sinh vật.

b) Thành phần hữu sinh

• Sinh vật sản xuất: Thực vật, tảo, vi khuẩn quang hợp.
• Sinh vật tiêu thụ: Động vật ăn thực vật, ăn thịt.
• Sinh vật phân giải: Vi khuẩn, nấm phân giải chất hữu cơ.

a) Hệ sinh thái tự nhiên

• Hệ sinh thái trên cạn: Rừng nhiệt đới, rừng ôn đới, thảo nguyên, sa mạc.
• Hệ sinh thái nước ngọt: Hồ, đầm, sông, suối.
• Hệ sinh thái biển: Biển, đại dương, rạn san hô, vùng bờ.

b) Hệ sinh thái nhân tạo

• Nông nghiệp: Ruộng lúa, vườn cây ăn quả.
• Thủy sản: Ao nuôi, hồ nuôi.
• Đô thị: Thành phố, khu công nghiệp.

a) Khái niệm

• Giới hạn sinh thái là khoảng giá trị của các yếu tố môi trường mà sinh vật có thể tồn tại và phát triển.

b) Các giới hạn

• Giới hạn nhiệt độ: Thường 0°C - 50°C.
• Giới hạn ánh sáng: Cường độ, thời gian chiếu sáng.
• Giới hạn nước: Độ ẩm, lượng mưa.
• Giới hạn dinh dưỡng: Hàm lượng khoáng trong đất, nước.

c) Giới hạn sinh thái và phân bố

• Sinh vật chỉ phân bố trong giới hạn sinh thái phù hợp.
• Ranh giới hệ sinh thái thường là nơi giới hạn thay đổi đột ngột.

a) Quan hệ vật chất

• Chuỗi thức ăn truyền năng lượng.
• Vật chất được tuần hoàn (C, N, P, nước).

b) Quan hệ không gian

• Sinh vật sống ở các tầng khác nhau.
• Phân bố theo điều kiện môi trường.

c) Điều hòa sinh thái

• Số lượng cá thể được điều chỉnh qua quan hệ tiêu xác, cạnh tranh.
• Hệ sinh thái có cơ chế tự cân bằng.