Bài 26. Quần xã sinh vật

a) Định nghĩa

• Quần xã: Tập hợp các quần thể sinh vật khác loài cùng sống trong một khu vực nhất định.
• Quần xã bao gồm: sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải.

b) Thành phần

• Sinh vật sản xuất: Tự dưỡng, quang hợp (thực vật, tảo).
• Sinh vật tiêu thụ: Dị dưỡng (động vật, nấm).
• Sinh vật phân giải: Phân giải chất hữu cơ (vi khuẩn, nấm).

a) Độ đa dạng

• Số lượng loài và số lượng cá thể mỗi loài.
• Quần xã đa dạng cao → hệ sinh thái ổn định.

b) Cấu trúc thành phần

• Tầng cao: Thực vật cao, nhận ánh sáng.
• Tầng giữa: Thực vật thân gỗ, dây leo.
• Tầng dưới: Cây bụi, cỏ.
• Tầng đất: Động vật đáy, vi sinh vật.

c) Quan hệ dinh dưỡng

• Chuỗi thức ăn: Năng lượng truyền từ sinh vật sản xuất → sinh vật tiêu thụ bậc 1, 2, 3...
• Lưới thức ăn: Nhiều chuỗi thức ăn liên kết với nhau.

a) Quan hệ cùng loài

• Cạnh tranh: Giành thức ăn, nơi sống.
• Hợp tác: Hỗ trợ nhau sinh sống.

b) Quan hệ khác loài

• Cạnh tranh: Hai loài cùng sử dụng một nguồn.
• Tiêu xác: Động vật ăn thịt - con mồi.
• Ký sinh: Ký sinh - vật chủ.
• Hỗ sinh: Cả hai cùng có lợi.
• Cộng sinh: Quan hệ bắt buộc, cùng có lợi.

a) Hiệu ứng biên

• Khu vực ranh giới giữa hai quần xã có điều kiện đặc biệt.
• Thường có đa dạng loài cao hơn.

b) Đặc điểm

• Ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm thay đổi đột ngột.
• Có nhiều loài thích nghi ở ranh giới.
• Ví dụ: Rìa rừng - đồng bằng.