Bài 19. Thế năng điện
Nghiên cứu về công của lực điện, thế năng của điện tích trong điện trường.
Lý thuyết Thế năng điện
1 1. Công của lực điện
Đặc điểm công của lực điện:
Công của lực điện trong điện trường không phụ thuộc vào hình dạng đường đi, chỉ phụ thuộc vào vị trí điểm đầu và điểm cuối.
Hệ quả:
- Lực điện là lực thế (lực bảo toàn)
- Công của lực điện trong đường đi kín (điểm đầu trùng điểm cuối) bằng 0
Công thức tính công trong điện trường đều:
$$A_{MN} = qEd$$
Trong đó d là hình chiếu của MN lên đường sức điện.
2 2. Thế năng điện
Định nghĩa: Thế năng điện là năng lượng của điện tích trong điện trường, đặc trưng cho khả năng sinh công của điện trường.
Công thức:
$$W_M = A_{M\infty}$$
Thế năng tại điểm M bằng công của lực điện khi dịch chuyển điện tích từ M đến vô cực (mốc thế năng).
Trong điện trường đều:
$$W_M = qEd$$
Trong đó d là khoảng cách từ M đến bản âm (nếu chọn mốc ở bản âm).
3 3. Mốc tính thế năng
Chọn mốc thế năng:
- Thường chọn tại bản cực âm hoặc tại vô cực
- Khi chọn mốc ở vô cực: W tại một điểm = công kéo điện tích từ điểm đó ra vô cực
Lưu ý: Thế năng tỉ lệ thuận với điện tích q.
$$W = qV$$
Trong đó V là điện thế tại điểm đặt điện tích.
4 4. Liên hệ giữa công và hiệu thế năng
Công của lực điện bằng hiệu thế năng giữa vị trí đầu và vị trí cuối:
$$A_{MN} = W_M - W_N$$
Ý nghĩa:
- Khi điện tích di chuyển theo chiều điện trường (từ bản dương sang bản âm), thế năng giảm, công dương
- Khi di chuyển ngược chiều điện trường, thế năng tăng, công âm
Các dạng bài tập
1 Dạng 1: Tính công của lực điện
Phương pháp:
- Trong điện trường đều: A = qEd (d là hình chiếu)
- Trong điện trường bất kỳ: A = W₁ - W₂
Ví dụ minh họa
Giải:
A = qEd = 10⁻⁶ × 10⁴ × 0,1 = 10⁻³ J = 1 mJ
2 Dạng 2: Tính thế năng
Phương pháp:
- Chọn mốc thế năng
- W = qEd hoặc W = qV
Ví dụ minh họa
Giải:
W = qEd = -1,6.10⁻¹⁹ × 10⁴ × 0,02 = -3,2.10⁻²⁴ J
3 Dạng 3: Tính công khi biết hiệu thế năng
Phương pháp:
- A = W₁ - W₂
- Chú ý dấu của q và chiều di chuyển
Ví dụ minh họa
Giải:
A = W_M - W_N = 5.10⁻⁵ - 2.10⁻⁵ = 3.10⁻⁵ J
Sẵn sàng thử thách bản thân?
Hoàn thành 15 câu hỏi để củng cố kiến thức và kiểm tra mức độ hiểu bài
Làm bài tập ngay