Chương III. Điện trường

Bài 19. Thế năng điện

Nghiên cứu về công của lực điện, thế năng của điện tích trong điện trường.

🟡 Trung bình 45 phút

Lý thuyết Thế năng điện

1 1. Công của lực điện

Đặc điểm công của lực điện:

Công của lực điện trong điện trường không phụ thuộc vào hình dạng đường đi, chỉ phụ thuộc vào vị trí điểm đầu và điểm cuối.

Hệ quả:

  • Lực điện là lực thế (lực bảo toàn)
  • Công của lực điện trong đường đi kín (điểm đầu trùng điểm cuối) bằng 0

Công thức tính công trong điện trường đều:

$$A_{MN} = qEd$$

Trong đó d là hình chiếu của MN lên đường sức điện.

2 2. Thế năng điện

Định nghĩa: Thế năng điện là năng lượng của điện tích trong điện trường, đặc trưng cho khả năng sinh công của điện trường.

Công thức:

$$W_M = A_{M\infty}$$

Thế năng tại điểm M bằng công của lực điện khi dịch chuyển điện tích từ M đến vô cực (mốc thế năng).

Trong điện trường đều:

$$W_M = qEd$$

Trong đó d là khoảng cách từ M đến bản âm (nếu chọn mốc ở bản âm).

3 3. Mốc tính thế năng

Chọn mốc thế năng:

  • Thường chọn tại bản cực âm hoặc tại vô cực
  • Khi chọn mốc ở vô cực: W tại một điểm = công kéo điện tích từ điểm đó ra vô cực

Lưu ý: Thế năng tỉ lệ thuận với điện tích q.

$$W = qV$$

Trong đó V là điện thế tại điểm đặt điện tích.

4 4. Liên hệ giữa công và hiệu thế năng

Công của lực điện bằng hiệu thế năng giữa vị trí đầu và vị trí cuối:

$$A_{MN} = W_M - W_N$$

Ý nghĩa:

  • Khi điện tích di chuyển theo chiều điện trường (từ bản dương sang bản âm), thế năng giảm, công dương
  • Khi di chuyển ngược chiều điện trường, thế năng tăng, công âm

Các dạng bài tập

1 Dạng 1: Tính công của lực điện

Phương pháp giải

Phương pháp:

  • Trong điện trường đều: A = qEd (d là hình chiếu)
  • Trong điện trường bất kỳ: A = W₁ - W₂

Ví dụ minh họa

VÍ DỤ 1
Ví dụ 1: Điện tích q = 10⁻⁶ C di chuyển 10 cm dọc theo đường sức trong điện trường đều E = 10⁴ V/m. Tính công.
GIẢI

Giải:

A = qEd = 10⁻⁶ × 10⁴ × 0,1 = 10⁻³ J = 1 mJ

2 Dạng 2: Tính thế năng

Phương pháp giải

Phương pháp:

  • Chọn mốc thế năng
  • W = qEd hoặc W = qV

Ví dụ minh họa

VÍ DỤ 1
Ví dụ 1: Electron (q = -1,6.10⁻¹⁹ C) ở cách bản âm 2 cm trong điện trường đều E = 10⁴ V/m. Tính thế năng, chọn mốc tại bản âm.
GIẢI

Giải:

W = qEd = -1,6.10⁻¹⁹ × 10⁴ × 0,02 = -3,2.10⁻²⁴ J

3 Dạng 3: Tính công khi biết hiệu thế năng

Phương pháp giải

Phương pháp:

  • A = W₁ - W₂
  • Chú ý dấu của q và chiều di chuyển

Ví dụ minh họa

VÍ DỤ 1
Ví dụ 1: Điện tích q = 2.10⁻⁶ C di chuyển từ điểm M có thế năng 5.10⁻⁵ J đến N có thế năng 2.10⁻⁵ J. Tính công.
GIẢI

Giải:

A = W_M - W_N = 5.10⁻⁵ - 2.10⁻⁵ = 3.10⁻⁵ J

Sẵn sàng thử thách bản thân?

Hoàn thành 15 câu hỏi để củng cố kiến thức và kiểm tra mức độ hiểu bài

Làm bài tập ngay

Các bài học trong chương: Chương III. Điện trường