Bài 19. Khái quát về sinh trưởng và phát triển ở sinh vật

a) Sinh trưởng

• Là quá trình tăng về kích thước, khối lượng của cơ thể.
• Do tế bào phân chia (nhân đôi) và tế bào lớn lên.

b) Phát triển

• Là quá trình biến đổi về chất lượng: hình thành các cơ quan, chức năng mới.
• Bao gồm: Biến thái, trưởng thành, già hóa.

a) Nhân đôi DNA

• Trước khi phân chia, DNA tự nhân đôi.
• Mỗi tế bào con nhận một bản sao.

b) Phân chia tế bào

• Nguyên phân: Tế bào phân chia cho tăng số lượng.
• Giảm phân: Tạo giao tử, giảm nhiễm sắc thể một nửa.

c) Lớn lên của tế bào

• Tế bào tích lũy chất dinh dưỡng, tăng kích thước.
• Hình thành các bào quan, chức năng chuyên biệt.

a) Yếu tố nội tại

• Di truyền: Quy định tiềm năng sinh trưởng.
• Hormone: Điều hòa sinh trưởng (GH, hormone sinh trưởng thực vật).

b) Yếu tố ngoại tại

• Nhiệt độ: Ảnh hưởng hoạt động enzyme.
• Ánh sáng: Quang hợp ở thực vật.
• Nước và dinh dưỡng: Cần cho quá trình chuyển hóa.
• Không khí: Oxy cho hô hấp tế bào.

a) Vi sinh vật

• Sinh trưởng cực nhanh.
• Nhân đôi theo cấp số nhân (2, 4, 8, 16...).
• Ví dụ: E. coli cứ 20 phút phân chia một lần.

b) Thực vật

• Sinh trưởng suốt đời (mãi mãi).
• Có vùng sinh trưởng (đỉnh rễ, thân).
• Đáp ứng với điều kiện môi trường.

c) Động vật

• Sinh trưởng hữu hạn, đạt kích thước tối đa.
• Có giai đoạn trưởng thành và già hóa.

a) Phát triển không qua biến thái

• Con non giống con trưởng thành.
• Ví dụ: Động vật có xương sống (người, chó, chim).

b) Phát triển qua biến thái

• Con non biến đổi hoàn toàn thành trưởng thành.
• Biến thái hoàn toàn: Ấu trùng → nhộng → trưởng thành (bướm).
• Biến thái không hoàn toàn: Ấu trùng → trưởng thành (cào cào).

c) Già hóa

• Giai đoạn cuối của phát triển.
• Chức năng cơ thể suy giảm dần.