Bài 20. Sự đa dạng và phương pháp nghiên cứu vi sinh vật

a) Định nghĩa

• Vi sinh vật (Microorganism)
• Cần kính hiển vi để quan sát.

b) Đặc điểm

• Kích thước: 0,2 - 100 µm.
• Có cấu trúc đơn bào hoặc đa bào đơn giản.
• Trao đổi chất nhanh.
• Sinh sản nhanh.
• Phân bố rộng khắp nơi.

a) Vi khuẩn (Bacteria)

• Tế bào nhân sơ, không có nhân hoàn chỉnh.
• Hình dạng: Cầu (coccus), Que (bacillus), Xoắn (spirillum).
• Sinh sản bằng phân đôi.
• Có thể gây bệnh hoặc có ích.

b) Vi khuẩn cổ (Archaea)

• Tế bào nhân sơ, khác vi khuẩn về cấu trúc sinh hóa.
• Sống trong điều kiện khắc nghiệt: Nước nóng, mặn, kiềm.
• Không gây bệnh cho người.

• Tế bào nhân thực.
• Đa dạng: Nấm đơn bào (nấm men), nấm đa bào (nấm mốc).
• Dị dưỡng: Phân giảy chất hữu cơ.

• Tế bào nhân thực, đơn bào.
• Di chuyển bằng roi, lông, chân giả.
• Một số gây bệnh: Trùng kiết lị, trùng biến hình.

• Quang tự dưỡng, có chlorophyll.
• Đơn bào hoặc đa bào.
• Sống trong nước.

• Không có cấu trúc tế bào, chỉ có DNA hoặc RNA.
• Parasite bắt buộc, chỉ sống trong tế bào chủ.
• Kích thước rất nhỏ: 20-300 nm.

a) Phương pháp nuôi cấy

• Môi trường nuôi cấy: Cung cấp chất dinh dưỡng cho VSV phát triển.
• Môi trường chọn lọc: Chỉ cho một số VSV phát triển.
• Môi trường phân biệt: Phân biệt các loài VSV.
• Kỹ thuật cấy và phân lập: Cấy ria, cấy điểm, phân lập thuần khiết.

• Kính hiển vi quang học: Quan sát VSV có kích thước >0,2 µm.
• Kính hiển vi điện tử: Quan sát cấu trúc siêu nhỏ của VSV và virus.
• Nhuộm: Nhuộm Gram, nhuộm acid-fast, nhuộm endospore.

• Xác định khả năng lên men đường.
• Hoạt enzyme.
• Sản phẩm trao đổi chất.

• PCR (Polymerase Chain Reaction): Nhân đoạn DNA.
• Giải trình tự DNA: Xác định loài.
• Hybridization: Xác định trình tự nucleic acid.

a) Khái niệm

• Vô trùng (Aseptic)
• Ngăn nhiễm chéo trong thí nghiệm.

• Khử trùng bằng nhiệt: Autoclave (121°C, 15 psi), đốt, nấu chín.
• Khử trùng bằng hóa chất: Cồn, iodine, chlorine.
• Lọc khử trùng: Lọc qua màng lọc 0,22 µm.
• Chiếu tia UV: Diệt VSV bề mặt.

• Nuôi cấm mẫu trên môi trường, kiểm tra có VSV phát triển không.

a) Dinh dưỡng

• Tự dưỡng: Quang tự dưỡng (tảo), hóa tự dưỡng (vi khuẩn).
• Dị dưỡng: Hóa dị dưỡng (nấm, động vật nguyên sinh), ký sinh (virus).

• Vô tính: Phân đôi (vi khuẩn), nảy chồi (nấm men), phân thể (nấm mốc).
• Hữu tính: Tiếp hợp (vi khuẩn), bào tử hữu tính.

• Nhiều VSV có khả năng di chuyển nhờ roi, lông hoặc chuyển động brown.