Bài 25. Thực hành: Xác định một số đặc trưng của quần thể

a) Mục đích

• Xác định kích thước, mật độ, thành phần tuổi của quần thể.
• Rèn luyện kỹ năng thực hành sinh thái học.
• Ứng dụng các phương pháp điều tra quần thể.

b) Yêu cầu

• Thực hiện đúng quy trình điều tra.
• Ghi chép và xử lý số liệu chính xác.
• Tính toán và phân tích các chỉ số.

a) Phương pháp đếm trực tiếp

• Đếm toàn bộ cá thể trong quần thể.
• Áp dụng cho quần thể nhỏ, diện tích hẹp.

b) Phương pháp mẫu (sampling)

• Đếm cá thể trong các ô mẫu.
• Suy ra toàn quần thể.
• Công thức: N = (n × S) / s
• Trong đó: n = số cá thể trong ô mẫu, S = diện tích tổng, s = diện tích ô mẫu.

c) Phương pháp đánh dấu - bắt lại

• Đánh dấu cá thể, thả lại.
• Đếm cá thể đánh dấu trong lần bắt sau.
• Công thức: N = (n1 × n2) / m

a) Mật độ tuyệt đối

• Số cá thể trên đơn vị diện tích hoặc thể tích.
• Đơn vị: cá thể/m², cá thể/km², cá thể/lít...

b) Mật độ tương đối

• Số cá thể trên đơn vị nguồn sống.
• Ví dụ: số cá/1m³ nước, số cây/1ha rừng.

c) Cách đo

• Đo diện tích/thể tích thực tế.
• Đếm số cá thể trong đó.
• Tính mật độ = Số cá thể / Diện tích.

a) Phân nhóm tuổi

• Tuổi trước sinh sản: Chưa có khả năng sinh sản.
• Tuổi sinh sản: Có khả năng sinh sản.
• Tuổi sau sinh sản: Hết khả năng sinh sản.

b) Ý nghĩa

• Tuổi trước sinh sản cao → quần thể đang tăng trưởng.
• Tuổi sinh sản cao → quần thể ổn định.
• Tuổi sau sinh sản cao → quần thể suy giảm.

c) Cách xác định

• Phân loại cá thể theo kích thước, hình thái.
• Đếm số cá thể mỗi nhóm tuổi.
• Tính tỷ lệ % mỗi nhóm.

a) Khái niệm

• Tỷ lệ giữa số đực và số cái trong quần thể.
• Thường gần 1:1 ở nhiều loài.

b) Ý nghĩa

• Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Tỷ lệ > 1:1 hoặc < 1:1 ảnh hưởng đến tốc độ tăng trưởng.

c) Cách xác định

• Phân loại cá thể đực/cái.
• Tính tỷ lệ = Số đực / Số cái.
• Biểu diễn dạng 1:X hoặc %.