Bài 24. Sinh thái học quần thể

a) Kích thước quần thể

• Số lượng cá thể trong quần thể.
• Thay đổi theo thời gian do sinh, tử, di cư.
• Bị giới hạn bởi khả năng chịu đựng của môi trường.

b) Mật độ quần thể

• Số cá thể trên đơn vị diện tích hoặc thể tích.
• Mật độ = Số cá thể / Diện tích (hoặc thể tích).
• Phản ánh mức độ sử dụng nguồn sống.

c) Tỷ lệ giới tính

• Tỷ lệ giữa số đực và số cái.
• Ảnh hưởng đến khả năng sinh sản.
• Tỷ lệ 1:1 là phổ biến ở nhiều loài.

d) Thành phần tuổi

• Phân bố các nhóm tuổi trong quần thể.
• Gồm: tuổi trước sinh sản, tuổi sinh sản, tuổi sau sinh sản.
• Quyết định khả năng tăng trưởng của quần thể.

a) Tăng trưởng không giới hạn

• Quần thể tăng theo cấp số nhân.
• Không có giới hạn về nguồn sống.
• Công thức: Nt = N0 × e^(rt) hoặc Nt = N0 × 2^t/T

b) Tăng trưởng có giới hạn

• Quần thể tăng đến giới hạn dung lượng môi trường (K).
• Tuân theo mô hình logistic.
• Công thức: dN/dt = rN(1 - N/K)

c) Các yếu tố ảnh hưởng

• Tỷ lệ sinh: Số cá thể sinh ra trên đơn vị thời gian.
• Tỷ lệ tử: Số cá thể chết trên đơn vị thời gian.
• Di cư: Số cá thể ra/vào quần thể.

a) Nguyên nhân biến động

• Thay đổi theo mùa, theo năm.
• Do thiên tai, dịch bệnh.
• Do hoạt động của con người.

b) Đặc điểm biến động

• Quần thể có xu hướng dao động quanh mức cân bằng.
• Biên độ dao động khác nhau tùy loài.
• Loài có tuổi thọ ngắn, sinh sản nhanh → biến động lớn.

c) Điều hòa quần thể

• Cạnh tranh nội bộ quần thể.
• Quan hệ với loài khác (không gian, thức ăn).
• Yếu tố vô sinh (nhiệt độ, thức ăn).

a) Quan hệ cùng loài

• Cạnh tranh: Giành nguồn thức ăn, nơi sống.
• Hợp tác: Tăng khả năng sinh tồn (đàn, đàn).

b) Quan hệ khác loài

• Cạnh tranh: Loài cùng nguồn thức ăn.
• Tiêu xác: Mối quan hệ săn mồi - con mồi.
• Ký sinh - Vật chủ: Quan hệ có hại cho vật chủ.
• Hỗ sinh: Cả hai cùng có lợi.
• Cộng sinh: Quan hệ bắt buộc, cả hai cùng có lợi.