Bài 8. Tế bào nhân thực

a) Khái niệm

• Tế bào nhân thực (eukaryote) là tế bào có nhân hoàn chỉnh được bao bọc bởi màng nhân.
• Từ "eukaryote" có nghĩa là "nhân thực" (eu = thực, karyon = nhân).

b) Đặc điểm

• Kích thước lớn: 10 - 100 µm
• Có nhiều bào quan có màng (ti thể, lưới nội chất, bộ máy Golgi, lysosome)
• Có khung xương tế bào (cytoskeleton)
• Có nhiễm sắc thể (DNA liên kết với protein histon)
• Sinh sản bằng nguyên phân và giảm phân

c) Ví dụ

• Động vật, Thực vật, Nấm, Động vật nguyên sinh

a) Nhân tế bào (Nucleus)

• Cấu trúc: Màng nhân kép, lỗ nhân, nucleolus (nhân con),染色质 (chromatin).
• Chức năng: Điều khiển hoạt động tế bào, chứa thông tin di truyền, tổng hợp RNA, lắp ráp ribosome.

• Cấu trúc: Màng kép, mao mạch trong, matrix.
• Chức năng: Hô hấp tế bào, sản sinh ATP, có DNA riêng (tự sao chép).
• Nguồn gốc: Theo thuyết nội cộng sinh, có nguồn gốc từ vi khuẩn.

• RE trơn: Tổng hợp lipid, chuyển hóa carbohydrate, giải độc.
• RE hạt: Tổng hợp protein, có ribosome bám trên bề mặt.

• Cấu trúc: Các túi dẹp xếp chồng lên nhau (cisternae).
• Chức năng: Biến đổi, đóng gói, phân phối protein và lipid.

• Chức năng: Tiêu hóa nội bào (autophagy), phân hủy chất thải, tiêu diệt vi khuẩn.
• Enzim: Chứa nhiều loại enzyme thủy phân.

a) Ribosome

• Cấu trúc: Gồm 2 tiểu đơn vị (60S và 40S ở tế bào nhân thực), chứa RNA và protein.
• Chức năng: Nơi tổng hợp protein (dịch mã).
• Hoạt động: Có thể tự do trong tế bào chất hoặc bám trên RE hạt.

• Cấu trúc: 2 centrin, tham gia hình thành thoi phân bào.
• Chức năng: Tổ chức các ống vi ti (microtubule), tham gia phân bào.

• Vi ống (Microtubule): Ống protein, vận chuyển, duy trì hình dạng.
• Vi sợi actin: Co cơ, di chuyển tế bào, phân bào.
• Sợi trung gian: Bảo vệ, liên kết.

a) Tế bào động vật

• Không có thành tế bào, không có chloroplast.
• Có trung tử, nhiều vacuole nhỏ.
• Hình dạng thay đổi được.
• Có lysosome.

b) Tế bào thực vật

• Có thành tế bào (cellulose), có chloroplast.
• Có một vacuole lớn trung tâm.
• Hình dạng cố định.
• Có glioxisome (chuyển lipid thành đường).
• Không có lysosome, có vacuole tiêu hóa.

c) Điểm giống nhau

• Đều là tế bào nhân thực.
• Đều có nhân, ti thể, ribosome, lưới nội chất, bộ máy Golgi.
• Đều có màng tế bào phospholipid kép.

a) Cấu trúc

• Mô hình khảm động (fluid mosaic model).
• Lớp kép phospholipid với các protein xuyên màng.
• Protein có thể là protein ngoại vi hoặc protein xuyên màng.
• Có cholesterol (ở tế bào động vật) ổn định màng.
• Có glycocalyx (lớp carbhydrate) nhận diện tế bào.

b) Chức năng

• Bảo vệ: Rào cản chọn lọc.
• Vận chuyển: Kênh protein, vận chuyển chủ động, thụ động.
• Nhận diện: Glycocalyx nhận diện tế bào.
• Truyền tin: Thụ thể màng nhận tín hiệu.
• Liên kết tế bào: Desmosome, tight junction, gap junction.