Hải khẩu linh từ (Đền thiêng cửa bể)

Đoàn Thị Điểm (1705-1807) là một trong những nữ nhà thơ, nhà văn nổi tiếng nhất của Việt Nam. Ngoài những tác phẩm thơ, cô còn vận dụng truyền thuyết dân gian để tạo những tác phẩm độc đáo.

• Thời kỳ hoạt động: Thế kỷ 18 - Đại Việt
• Tác phẩm nổi tiếng: Thơ tình, những bài rạp hát mộ
• Đặc điểm: Sử dụng các yếu tố dân gian, truyền thuyết để thể hiện cảm xúc riêng

a) Yếu tố kì ảo là gì?

• Định nghĩa: Là những sự việc, nhân vật, sự kiện vượt ra ngoài thế giới tự nhiên bình thường, không tuân theo quy luật vật lý, có tính chất siêu nhiên
• Đặc điểm:
  - Không có trong thực tế thường ngày
  - Mang tính bí ẩn, kỳ bí
  - Thường liên quan đến thần linh, phù thủy, phép thuật
  - Có khả năng thay đổi sự kiện, vận mệnh con người

b) Các loại yếu tố kì ảo

• Yếu tố siêu nhiên về nhân vật: Thần linh, quỷ dữ, phù thủy, nhân vật có khả năng siêu phàm
• Yếu tố siêu nhiên về sự vật: Bùa chú, vật phẩm kỳ diệu, sự chuyển hóa
• Yếu tố siêu nhiên về sự kiện: Phép thuật, phép lạ, những sự kiện vô lý theo khoa học
• Yếu tố siêu nhiên về thời gian/không gian: Du hành thời gian, không gian biến hóa

a) Cốt truyện chính

• Bối cảnh: Vùng ven biển, có một ngôi đền thiêng
• Nhân vật chính: Một thiếu nữ gặp phải một sự tích kỳ bí liên quan đến đền
• Xung đột: Sự đối cộng giữa hai thế giới - thế giới con người bình thường và thế giới siêu nhiên
• Kết cục: Thường là sự hòa hợp hoặc cảnh tỉnh

b) Những yếu tố kì ảo nổi bật

• Đền thiêng có linh hồn: Không chỉ là một công trình kiến trúc mà còn là nơi ở của những linh thần
• Gặp gỡ siêu nhiên: Những sự gặp gỡ giữa con người và những sinh vật siêu phàm
• Phép thử thần linh: Những bài kiểm tra về tâm tính, đức hạnh của nhân vật
• Điềm báo, ký hiệu: Những dấu hiệu huyền ảo canh báo sự thay đổi

a) Tác dụng trong cốt truyện

• Tạo sự bất ngờ, hấp dẫn: Những sự kiện kỳ lạ giữ sự chú ý của độc giả
• Tạo căng thẳng: Sự không chắc chắn, bí ẩn của yếu tố kì ảo tạo ra lo lắng, kỳ vọng
• Thúc đẩy phát triển nhân vật: Con người phải đối diện với điều bí ẩn, từ đó thay đổi, phát triển

b) Tác dụng thể hiện ý tưởng, triết lý

• Thể hiện niềm tin dân gian: Sự tồn tại của thần linh, phù thủy phản ánh niềm tin của dân gian
• Giáo dục đạo đức: Những nhân vật siêu nhiên thường là những vị thần hay những bộ phận khác để test đức hạnh
• Giải thích những hiện tượng không hiểu được: Những sự kiện trong cuộc sống được lý giải thông qua yếu tố siêu nhiên

c) Tác dụng thẩm mỹ

• Tạo vẻ đẹp kỳ lạ, bí ẩn: Yếu tố kì ảo tạo ra thế giới độc đáo, khác lạ
• Tạo không khí huyền ảo: Sự kết hợp của bình thường và siêu thường tạo ra cảm giác lạ lẫm

a) Cách giới thiệu yếu tố kì ảo

• Trực tiếp: Tác giả trực tiếp nêu ra từ đầu có những yếu tố siêu nhiên
• Gián tiếp: Tác giả dần dần hé lộ yếu tố kì ảo thông qua sự kiện, nhân vật

b) Sự kết hợp giữa bình thường và siêu nhiên

• Trong không gian: Nơi ở nhân vật là nơi giao kết giữa thế giới con người và thế giới linh hồn
• Trong nhân vật: Những nhân vật có khả năng giao tiếp với cả hai thế giới
• Trong sự kiện: Những sự kiện là kết quả của sự tác động của cả thế giới bình thường và siêu nhiên

c) Độ tin cậy của yếu tố kì ảo

• Siêu nhiên có quy luật: Các yếu tố kì ảo không tùy ý mà theo một quy luật nhất định trong thế giới tác phẩm
• Nhân vật có thái độ nhất quán: Những nhân vật xử sự trước yếu tố kì ảo theo một cách hợp lý, không lạc lõng

• Yếu tố kì ảo trong Hải khẩu linh từ: Tập trung vào sự giao tiếp con người-linh thần, có mục đích giáo dục
• Yếu tố kì ảo trong các truyện cổ tích: Thường mang tính phép lạ nhiều, ít có quy luật
• Yếu tố kì ảo trong những tác phẩm hiện đại: Thường được dùng để thể hiện các khía cạnh tâm lý, tính biểu tượng