Thu hứng

a) Nguyễn Khuyến (1835-1909)

• Cuộc đời:
  • Sinh tại làng Tân Hội, Bắc Ninh
  • Xuất thân nho sinh, đỗ Phó bảng năm 1876
  • Làm quan dưới triều Nguyễn
  • Về già sống ẩn dật, chuyên tâm làm thơ
• Sự nghiệp văn chương:
  • Một trong những nhà thơ tiêu biểu cuối thế kỷ XIX
  • Thơ mang đậm chất dân gian
  • Ngôn ngữ giản dị, gần gũi
  • Nội dung phản ánh đời sống thường nhật

a) Toàn văn bài thơ

Cây cầu tre lắt léo
Bóng chiều xế bóng tre
Gió đưa cành trúc động
Tiếng khóc chim về khuya

b) Phân tích từng câu thơ

• Câu 1: 'Cây cầu tre lắt léo'
  • Hình ảnh: cây cầu tre nhỏ, đơn sơ
  • 'Lắt léo': mô tả cây cầu nhỏ bé, mảnh mai
  • Tạo không gian thôn quê bình dị
• Câu 2: 'Bóng chiều xế bóng tre'
  • Thời gian: chiều tà, xế bóng
  • Hình ảnh: bóng tre dài, u ám
  • Tạo không khí buồn, lạnh lẽo
• Câu 3: 'Gió đưa cành trúc động'
  • Âm thanh: tiếng gió thổi qua cành tre
  • Chuyển động: cành tre lay động
  • Tăng thêm vẻ buồn, cô đơn
• Câu 4: 'Tiếng khóc chim về khuya'
  • Âm thanh: tiếng chim kêu buồn
  • Thời gian: khuya, đêm về
  • Đỉnh điểm của nỗi buồn

a) Thể thơ và cấu trúc

• Thể thơ: Thất ngôn tứ tuyệt (4 câu, mỗi câu 7 chữ)
• Vần điệu: Vần A-B-A-B (léo-tre-động-khuya)
• Cấu trúc: Từ không gian đến thời gian, từ tĩnh đến động

b) Hình ảnh thơ

• Hình ảnh thị giác:
  • Cây cầu tre lắt léo
  • Bóng chiều xế bóng tre
  • Cành trúc lay động
• Hình ảnh thính giác:
  • Tiếng gió thổi
  • Tiếng chim khóc
• Tác dụng: Tạo bức tranh thu buồn, lạnh lẽo

c) Biện pháp tu từ

• Nhân hóa:
  • 'Tiếng khóc chim' - chim như người khóc
  • Tạo cảm giác đồng cảm, buồn bã
• Điệp từ:
  • 'Bóng' xuất hiện 2 lần
  • Nhấn mạnh không khí u ám
• Hoán dụ:
  • 'Thu' đại diện cho mùa thu
  • Tượng trưng cho tuổi già, sự héo úa

d) Ngôn ngữ

• Giản dị, dân dã: Từ ngữ thông dụng, gần gũi
• Giàu âm hưởng: Vần điệu du dương, buồn man mác
• Có tính gợi cảm: Ít chữ nhưng nhiều ý

a) Chủ đề

• Cảm thu: cảm xúc về mùa thu
• Nỗi buồn tuổi già, cô đơn
• Tâm trạng lạnh lẽo, u sầu

b) Tình cảm

• Nỗi buồn sâu lắng của tác giả
• Cảm giác cô đơn, lẻ loi
• Tâm trạng hoài niệm, trầm tư

c) Giá trị nghệ thuật

• Thể hiện tài năng miêu tả thiên nhiên
• Ngôn ngữ thơ tinh tế, trong trẻo
• Tạo được bức tranh thu đẹp và buồn

d) Ý nghĩa giáo dục

• Bồi dưỡng tình cảm yêu thiên nhiên
• Hiểu được vẻ đẹp thơ ca cổ điển
• Cảm nhận được tâm hồn nhạy cảm của nhà thơ