Bài 28. Mối quan hệ giữa các quá trình sinh lí trong cơ thể sinh vật

a) Các quá trình sinh lí cơ bản

• Tiêu hóa: Phân giải thức ăn thành chất dinh dưỡng.
• Hô hấp: Lấy O₂, thải CO₂.
• Tuần hoàn: Vận chuyển chất.
• Bài tiết: Loại chất thải.
• Sinh sản: Tạo cá thể mới.

b) Mối liên hệ

• Các quá trình này không độc lập mà tương tác, điều hòa lẫn nhau.
• Đảm bảo cân bằng nội môi.

a) Tiêu hóa → Tuần hoàn

• Chất dinh dưỡng sau tiêu hóa được hấp thụ vào máu.
• Glucose, axit amin, vitamin, khoáng → mao mạch ruột → tĩnh mạch cửa → gan → tuần hoàn.

b) Tuần hoàn → Tiêu hóa

• Máu vận chuyển O₂, chất dinh dưỡng đến các cơ quan tiêu hóa.
• Máu mang CO₂, chất thải từ cơ quan tiêu hóa để bài tiết.

c) Điều hòa

• Hormone tiêu hóa (gastrin, secretin) điều hòa qua máu.

a) Hô hấp → Tuần hoàn

• Phổi cung cấp O₂ cho máu: O₂ khuếch tán vào mao mạch phế nang.
• Máu đỏ tươi ( giàu O₂) được vận chuyển đi nuôi cơ thể.

b) Tuần hoàn → Hô hấp

• Máu vận chuyển CO₂ từ các mô đến phổi để thải ra.
• Máu đỏ sẫm (giàu CO₂) được đưa về phổi.

c) Điều hòa

• Nồng độ CO₂ máu điều hòa nhịp hô hấp.
• Hormone adrenaline tăng nhịp thở, nhịp tim khi cần.

a) Hệ thần kinh - Nội tiết

• Hệ thần kinh điều hòa hoạt động tuyến nội tiết.
• Hormone ảnh hưởng đến hoạt động thần kinh.
• Ví dụ: Stress → ACTH → cortisol → ảnh hưởng não.

b) Hệ tiêu hóa - Hô hấp - Tuần hoàn - Bài tiết

• Thức ăn → Tiêu hóa → Chất dinh dưỡng → Tuần hoàn → Cơ thể.
• O₂ từ Hô hấp → Tuần hoàn → Cơ thể.
• Chất thải → Tuần hoàn → Bài tiết (thận, phổi, da).

c) Sinh sản và các quá trình khác

• Sinh sản cần năng lượng từ tiêu hóa.
• Hormone sinh sản ảnh hưởng đến chuyển hóa.

a) Cân bằng nội môi

• Là duy trì môi trường trong cơ thể ổn định.
• Bao gồm: Nhiệt độ, pH, nồng độ glucose, nước, ion.

b) Cơ chế điều hòa

• Điều hòa thần kinh: Phản ứng nhanh (phản xạ).
• Điều hòa hormone: Phản ứng chậm nhưng kéo dài.
• Điều hòa qua phản hồi: Tăng/giảm sản phẩm → điều chỉnh quá trình.

c) Ví dụ

• Glucose cao → Insulin (tụy) → giảm đường huyết.
• Glucose thấp → Glucagon → tăng đường huyết.