Bài 9. Thực hành: Quan sát tế bào

a) Kính hiển vi quang học

• Cấu tạo: Thị kính, vật kính, nguồn sáng, bàn đặt mẫu, hệ thống cơ khí.
• Nguyên tắc: Sử dụng ánh sáng đi qua mẫu, được vật kính phóng đại, quan sát qua thị kính.
• Độ phóng đại: 100x - 1000x (vật kính x thị kính).
• Giới hạn: Không quan sát được cấu trúc nhỏ hơn 0,2 µm.

b) Chuẩn bị mẫu

• Mẫu sống: Quan sát tế bào sống, có thể thấy chuyển động.
• Mẫu cố định: Tế bào được xử lý hóa chất để giữ nguyên cấu trúc.
• Nhuộm màu: Giúp phân biệt các cấu trúc tế bào.

a) Vật liệu và dụng cụ

• Lá thài lài (Ephemerale), hành tây, rong đuôi chồn.
• Lam, lamen, nhíp, dao cạo, giấy thấm.
• Nước, thuốc nhuộm (methylen blue, iodine).

b) Quy trình

• Bước 1: Nhỏ 1 giọt nước lên lam.
• Bước 2: Đặt mẫu lá (bóc tách lớp mỏng) lên giọt nước.
• Bước 3: Đặt lamen nhẹ nhàng, tránh bọt khí.
• Nhỏ thuốc nhuộm nếu cần.
• Bước 5: Quan sát dưới kính hiển vi với độ phóng đại tăng dần.

c) Cấu trúc quan sát được

• Thành tế bào: Hình khối chữ nhật, màu xanh lục.
• Màng tế bào: Bên trong thành tế bào.
• Lục lạp (Chloroplast): Hình bầu dục, màu xanh lục, có trong tế bào thực vật quang hợp.
• Nhân tế bào: Hình cầu, thường nằm gần thành.
• Vacuole lớn: Khoang chứa nước, chiếm phần lớn tế bào chất.

a) Vật liệu

• Máu ếch/động vật, niêm mạc miệng, tế bào máu người.
• Tế bào mô nuôi cấy (nếu có).

b) Quy trình quan sát tế bào máu

• Bước 1: Lấy máu ếch, pha loãng với nước muối sinh học.
• Bước 2: Nhỏ 1 giọt lên lam, đặt lamen.
• Bước 3: Nhuộm với Wright's stain hoặc Giemsa.
• Bước 4: Quan sát dưới kính hiển vi.

c) Cấu trúc quan sát được

• Bạch cầu: Hình cầu, có nhân, lớn hơn hồng cầu.
• Tế bào niêm mạc: Hình đa giác, có nhân hình bầu dục.
• Tế bào mô liên kết: Nhiều hình dạng khác nhau.

a) Vật liệu

• Khuẩn cầu (Staphylococcus), khuẩn que (Bacillus), khuẩn xoắn (Spirillum).
• Môi trường nuôi cấy.
• Thuốc nhuộm: Crystal violet, safranin.

b) Phương pháp nhuộm Gram

• Bước 1: Cố định mẫu bằng nhiệt.
• Bước 2: Nhuộm với crystal violet (1 phút).
• Bước 3: Rửa nước, thêm iodine (1 phút).
• Bước 4: Rửa cồn 95° (tẩy màu).
• Bước 5: Nhuộm đối chứng với safranin (30 giây).
• Kết quả: Gram dương (tím), Gram âm (đỏ).

c) Đặc điểm quan sát

• Kích thước rất nhỏ (0,2 - 2 µm).
• Hình dạng: Cầu, que, xoắn.
• Có thể quan sát cấu trúc bề mặt nếu dùng kính hiển vi điện tử.

a) Giống nhau

• Đều có màng tế bào, ribosome, DNA, RNA.
• Đều thực hiện trao đổi chất, sinh trưởng.
• Đều có chất tế bào (cytoplasm).

b) Khác nhau

a) Nội dung báo cáo

• Mục đích thí nghiệm.
• Dụng cụ và vật liệu.
• Quy trình thực hiện.
• Kết quan sát (hình vẽ hoặc ảnh).
Phân tích kết quả, nhận xét.

b) Yêu cầu hình vẽ

• Vẽ chính xác hình dạng tế bào quan sát.
• Ghi chú các cấu trúc đã nhận diện.
• Ghi độ phóng đại sử dụng.
• Mô tả màu sắc nếu có nhuộm.