Bài 14. Khái quát về cảm ứng ở sinh vật

a) Định nghĩa

• Cảm ứng là khả năng của sinh vật phản ứng lại với các kích thích từ môi trường bên ngoài.

b) Ý nghĩa

• Giúp sinh vật thích nghi với môi trường.
• Đảm bảo sự tồn tại và phát triển.
• Giúp tìm kiếm thức ăn, tránh kẻ thù.

a) Cảm ứng không có hệ thần kinh

• Ở thực vật và một số động vật đơn bào.
• Phản ứng chậm, ít đặc hiệu.
• Thường liên quan đến hormone và chất trung gian hóa học.

b) Cảm ứng có hệ thần kinh

• Ở động vật có hệ thần kinh phát triển.
• Phản ứng nhanh, chính xác.
• Thông qua các xung thần kinh.

a) Thụ thể

• Nhận kích thích từ môi trường.
• Ví dụ: Mắt, tai, mũi, lưỡi, da.

b) Hệ thần kinh

• Tiếp nhận và truyền xung thần kinh.
• Xử lý thông tin, đưa ra phản ứng.

a) Thực vật

• Cảm ứng với ánh sáng, trọng lực, nước, hóa chất.
• Biểu hiện: Vận động hướng sáng, hướng trọng lực.

b) Động vật không xương sống

• Cảm ứng đơn giản: Phản xạ, cử động.
• Hệ thần kinh dạng chuỗi thần kinh bụng.

c) Động vật có xương sống

• Cảm ứng phức tạp: Hành vi, tập tính.
• Hệ thần kinh trung ương phát triển.

a) Con đường thần kinh

• Kích thích → Thụ thể → Đường dẫn truyền → Trung ứng thần kinh → Cơ quan trả lời.
• Phản ứng nhanh, ngắn.

b) Con đường hormone

• Kích thích → Tuyến nội tiết → Hormone → Cơ quan trả lời.
• Phản ứng chậm, kéo dài.