Địa lí dân cư

Quy mô dân số, gia tăng dân số và cơ cấu dân số thế giới

Tìm hiểu về quy mô dân số toàn thế giới, các chỉ số gia tăng dân số và cơ cấu dân số theo tuổi, giới tính trên thế giới

🔴 Khó 45 phút

Quy mô dân số, gia tăng dân số và cơ cấu dân số thế giới

1 Quy mô dân số thế giới

Dân số thế giới hiện nay vượt quá 8 tỷ người. Các khu vực có dân số đông là châu Á (khoảng 60% dân số thế giới), châu Phi (từng bước gia tăng), châu Âu, châu Mỹ và Đại Dương. Sự phân bố dân số không đều trên thế giới, tập trung chủ yếu ở các vùng đồng bằng, ven biển, ven sông. Người ta chia dân số thế giới thành các quốc gia với mật độ dân số khác nhau, từ các nước thưa dân (như Canada, Ấn Độ) đến các nước đông dân (như Ấn Độ, Trung Quốc, Indonesia).

2 Gia tăng dân số tự nhiên

Gia tăng dân số tự nhiên được tính bằng tỷ suất sinh trừ tỷ suất tử. Gia tăng dân số tự nhiên cao ở các nước đang phát triển, đặc biệt là các nước châu Phi (trên 3%/năm). Gia tăng dân số tự nhiên thấp ở các nước phát triển, một số nước còn có gia tăng âm như Nhật Bản, các nước châu Âu. Các yếu tố ảnh hưởng gồm: tỷ suất sinh (được quyết định bởi nền kinh tế, văn hóa, chính sách), tỷ suất tử (phụ thuộc vào điều kiện sống, y tế, tuổi đời).

3 Tỷ suất sinh và tỷ suất tử

Tỷ suất sinh là số trẻ em sinh ra trên 1000 người trong năm. Tỷ suất tử là số người chết trên 1000 người trong năm. Ở các nước phát triển, tỷ suất sinh thấp (dưới 15 trẻ/1000 người), tỷ suất tử cao (trên 10 người/1000 người). Ở các nước đang phát triển, tỷ suất sinh cao (trên 20 trẻ/1000 người), tỷ suất tử thấp hơn (dưới 10 người/1000 người nhờ cải thiện y tế). Chỉ số này ảnh hưởng trực tiếp đến cơ cấu dân số.

4 Cơ cấu dân số theo tuổi

Cơ cấu dân số theo tuổi chia dân số thành ba nhóm: dân số trẻ em (0-14 tuổi), dân số lao động (15-64 tuổi), dân số cao tuổi (65 tuổi trở lên). Các nước phát triển có tỷ lệ dân số cao tuổi cao (trên 15%), dân số lao động ổn định. Các nước đang phát triển có tỷ lệ dân số trẻ em cao (trên 30%), dân số cao tuổi thấp. Cơ cấu tuổi ảnh hưởng lớn đến chính sách nhân khẩu, giáo dục, y tế, an sinh xã hội.

5 Cơ cấu dân số theo giới tính và các vấn đề

Tỷ lệ giới tính (số nữ trên 100 nam) bình thường khoảng 98-99 nữ/100 nam. Tuy nhiên, một số nước có tỷ lệ giới tính lệch lạc (Trung Quốc, Ấn Độ có nam thừa do chính sách một con hoặc thói quen). Các vấn đề nhân khẩu bao gồm: già hóa dân số ở các nước phát triển, áp lực dân số ở các nước đang phát triển, mất cân bằng giới tính, vấn đề di cư. Cơ cấu dân số tác động đến phát triển kinh tế-xã hội của quốc gia.